دکتر زندگی دکتر زندگی خانواده، عشق، تحول، موفقیت صابر خطيری صابر خطيری
صفحه اصلی / خانواده / تربیت کودکان و نوجوانان / چرا برخی کودکان دروغ می ‎گویند؟

چرا برخی کودکان دروغ می ‎گویند؟

اگر چه ممکن است به نظر برسد بزرگسالان و کودکان، همه به یک دلیل دروغ می‎ گویند، علت دروغگویی کودکان و بزرگسالان متفاوت است. با این‌حال، ممکن است کودک به دلایلی دروغ‌ گفتن را شروع کند و این رفتار در بزرگسالی ادامه یابد و به‌ صورت عادت درآید؛ اما بزرگسالان به‌ طور معمول به دلایل معقول‌‎تر (بخوانید احمقانه‎تر) دروغ می‎گویند.

قبل از هر چیز به سه نکته توجه داشته باشید. اول این‌ که همه‎ی کودکان به یک دلیل دروغ نمی‎گویند و علت عدم صداقت یک کودک با کودک دیگر، می‎تواند زمین تا آسمان متفاوت باشد. بنابراین لازم است در وهله‎ی اول علت دروغگویی را در فرزند خود جستجو و پیدا کنیم. دوم این‌ که برای بهبود و درمان باید هر چه سریع‌ تر اقدام کرد.

همچون بیماری‌های جسمی که عدم درمان به‌ موقع می‎تواند هزینه‌ ی درمان را افزایش و امکان بهبود را کاهش دهد ، ناهنجاری‎های رفتاری و شخصیتی را هم باید به‌ موقع اصلاح کرد. اگر علت دروغگویی بچه‎ ها زود شناخته و درمان نشود، خیلی زود به یک عادت جدی و ریشه‎دار تبدیل می‎شود که ریشه‎ کن‌ کردن آن دشوار خواهد بود. ‎نکته‌ی سوم این‌که یادمان باشد هیچ کودکی دروغگو به دنیا نمی‎آید و رفتارهای نادرست والدین است که کودک را به چنین کار زشتی سوق می‎دهد، وگرنه همه‌ی کودکان با دلی پاک و فطرتی نیکو به دنیا می‎آیند.

به‌ طور خلاصه، کودکان به پنج دلیل اصلی دروغ می‎گویند:

۱- ‎دروغگویی والدین:

بی‌ گمان جدی‎ترین دلیل همین است. شما خوب می ‎دانید که کودک قبل از آن‌ که به نصایح و تذکرات پدر و مادر اعتنا کند ، به رفتار آن‌ها می‌ نگرد و از آن الگو می‌ گیرد. وقتی بچه می‎بیند پدر و مادرش برای جلب یک منفعت یا دفع یک ضرر ، دروغ می‎گویند، می‎آموزد در شرایط مشابه چنین کند.

تصور کنید مادر از دربازکن تصویری منزل می‎بیند که همسایه پشت در است و زنگ می‎زند. با صدای بلند (طوری‌ که کودک می‎شنود) ، می‎گوید: «ای وای، باز این همسایه‌ی پُر حرف آمد! هیچ از او خوشم نمی‎آید.»

لحظاتی بعد مادر دم در می‎رود (کودک هم به دنبالش می‎رود) و خطاب به همسایه می‎گوید: «… خیلی خوشحال شدم!»

کودک با تعجب به مادر می‎نگرد؛ و این تغییر صد و هشتاد درجه‌ ای (به‌ عبارتی دو رویی و ریاکاری) مادر را مصداق یک بام و دو هوا و مستمسکی برای دروغگویی فرض می‌ کند.

۲-‎ تکلیف بیش از حد توان:

دومین دلیل دروغگویی بچه‎ها، این است که به او تکلیفی بیش از حد توان بدهیم. توجه داشته باشید که کودک همیشه دوست دارد مورد توجه و تأیید اطرافیان، به‌ ویژه والدین باشد. او خوب می‎داند اگر تکلیفی را که به عهده‌ی او گذاشته‎اید خوب و کامل انجام دهد، از چنین توجه و تأییدی برخوردار می‌شود؛ در غیر این‌صورت چه‌ بسا سرزنش و مؤاخذه شود، یا دست‌ کم از تشویق و تحسین بی‌ بهره بماند. حال اگر به کودک مسئولیتی دهیم که در حد توان و حوصله‌ی او نباشد، برای برخوردار شدن از این تشویق و تحسین، به فکر می‎افتد دروغ بگوید و ادعا کند کاری را که انجام نداده، انجام داده است.

مادری را تصور کنید که وقتی با اتاق به‌ هم‌ ریخته و شلوغ فرزندش مواجه می‎شود فریاد می‎زند: «اتاقت را مرتب کن. همین الان!» کودک، نگاهی به اتاق می‎اندازد و مستأصل می‎شود. او که نسبت به مادر خود از توان جسمی و حوصله‎ی کمتری برخوردار است ، اسباب‌بازی‎هایش را به زیر تخت هل می‎دهد و لباس‌هایش را در گوشه‎ای پنهان می‎کند که چشم مادر به آن‌ها نیفتد. وقتی مادر صدا می‎زند که، «اتاقت را مرتب کردی؟» می‎گوید: «بله!» به همین سادگی دروغ می‎گوید تا از تأیید و تحسین مادر برخوردار شود.

۳- ‎ترس از تنبیه و مجازات:

سومین علت دروغ‌ گفتن کودکان، ترس از تنبیه‌ شدن است. بچه‎ها از این‌ که با داد و فریاد و خشم و تندی (و خدای ناکرده کتک والدین) مواجه شوند، به‎شدت وحشت دارند و اگر احساس کنند بر ملا شدن خطا یا اعتراف به قصور به تنبیه و مجازاتشان منجر می‎شود، درصدد بر می‎آیند راستش را نگویند و با دروغ‌ گفتن، از این مصیبت بزرگ نجات پیدا کنند!

تصور کنید کودکی هنگام بازی شیشه را می‎شکند. پدر به خانه می‎آید و می‎پرسد چه کسی این شیشه را شکسته است؟ کودک صادقانه می‎گوید: «من.» پدر یکباره فریاد می‎زند و پرخاش‌ کنان به طرف کودک هجوم می‌برد و…
چند روز بعد کودک دوباره دسته‎گلی به آب می‎دهد و ناخواسته شیشه‎ای دیگر را می‎شکند. پدر این بار نیز سؤال می‎کند: «کار کی بوده؟» کودک که هنوز خاطره‌ی چند روز پیش را فراموش نکرده می‎گوید: «من نشکستم، نمی‎دانم کار کی بود!» والدینی که بچه‎های خود را تنبیه و حتی تهدیدهای سخت و جدی می‎کنند در واقع مشغول بارآوردن بچه‎های دروغگو هستند.

۴- تحقیر و تمسخر:

چهارمین دلیل دروغگویی بچه‎ها ، تحقیر و ریشخند شدن است. کودکی که به‌خصوص در خانه تحقیر می‎شود و مورد توهین و تمسخر قرار می‎گیرد ، تلاش می‎کند با دروغگویی برای خودش شخصیت‎سازی کند. این موضوع به‌ویژه در اواخر دوران کودکی و ابتدای دوره‌‌ی نوجوانی شدت می‎گیرد. در این مقطع سنی، کودک یا نوجوان به‎طور ویژه دوست دارد شخصیتش پذیرفته و تأیید و تکریم شود. او تمایل دارد گذر او از کودکی تأیید شود و او را به‌ عنوان فرد راه‎ یافته به حوزه‌ی بزرگسالی قبول کنند. حال اگر در این دوران که او به‌ شدت به احترام و تکریم شخصیت نیاز دارد و به دنبال مقبولیت است، تحقیر شود و مورد اهانت و استهزا قرار گیرد ، دچار آشفتگی شدید و جدی می‌شود. وقتی پدر او را تنبیه می‎کند، مادر به او ناسزا می‎گوید و خواهر و برادر بزرگ‌تر او را مسخره می‎کنند و دست می‎اندازند، به فکر می‎افتد شخصیت آسیب‎دیده‎اش را ترمیم کند و متأسفانه به‌زودی درمی‎یابد که دروغ‌گفتن برای رسیدن به این منظور، ابزاری کارساز است.

بنابراین در نزد دوستان و همبازیان و اطرافیانش، به‎گونه‎ای از خود و خانواده‎اش صحبت می‎کند که مورد احترام واقع شود. او در مورد موقعیت شغلی و مالی و اجتماعی خانواده‎اش دروغ می‎گوید و تأسف‎ بارتر این‌که به‌ زودی می‎فهمد هر چه دروغ‎هایش کلان‎تر باشد مورد احترام بیشتری قرار می‎گیرد.

۵- بی اعتنایی و کم‎ توجهی:

کودکان تشنه‌ ی محبت و تأییدند. همانند شخصی که در بیابان راه گم کرده و آبی در اختیار ندارد و از عطش می‎سوزد ، کودک عطش محبت دارد. او تمایل دارد مدام مورد توجه باشد. گاهی این نیاز به این طریق پاسخ می‌ گیرد که حرف‎های او را مشتاقانه گوش دهیم، گاهی همبازی ‎اش شویم، گاهی در آغوشش بگیریم و گاهی دست نوازش روی سر او بکشیم. آنچه خاطر کودک را به‌شدت دچار بحران و التهاب و روحیه‌اش را آشفته و پریشان می‎کند، این است که احساس کند به او توجه نمی‎شود. دقت داشته باشید که کودک هرگز با این بی‎توجهی کنار نمی‎آید و آن را «چاره‌ناپذیر» تلقی نمی‌ کند، بلکه به هر کاری دست می‎زند تا به او توجه شود. سروصدا کردن، لجبازی، مخالفت، فریاد کشیدن، قشقرق به‌ پا کردن و… ازجمله کارهایی است که کودک برای جلب توجه به آن‎ها متوسل می‎شود. اما یک کار دم‎دستی و سهل‌الوصول هم همین است که دروغ بگوید. تصور کنید فرزندتان به خانه می‎آید و می‌خواهد اتفاقی را که در مدرسه رخ داده با آب‌ و تاب برای‌تان تعریف کند؛ اما شما به دلایل مختلف حوصله‌ ی گوش‌دادن ندارید. یا خسته‎اید، یا حرف‌های او تکراری است، یا آن را کم ‎اهمیت می‌دانید، یا به هر دلیل دیگر به او بی‎توجهی می‎کنید. او احساس می‎کند برای جلب توجه شما باید جاذبه‌ی کلامش را بالا ببرد، بنابراین به ذهنش می‌رسد اگر به اتفاقی که رخ داده کمی چاشنی دروغ بیفزاید و مبالغه کند، شما بیشتر گوش می‎کنید. کار تا به آنجا پیش می‎رود که او داستانی را که سرسوزنی واقعیت ندارد برای شما بیان می‎کند؛ داستانی پر از دروغ‌های ریز و درشت!

نکته‌ی قابل توجه این است که همه‎ی دلایل پنجگانه‌ی دروغگویی بچه‎ها به رفتار والدین بر‎می‎گردد. یعنی فرزند دروغگو محصول تربیت ناصحیح و رفتارهای نادرست پدر و مادر است و برای اصلاح کودک و عدم صداقت او، باید از خودمان شروع کنیم. جا دارد ما والدین تصمیم جدی بگیریم و با تلاش و جدیت، تغییری اساسی در رفتار خود ایجاد کنیم تا نتیجه‎ای متفاوت بگیریم و فرزندانی راستگو و صادق داشته باشیم.

منبع: مجله راز، سیدمجتبی حورایی

درباره ی مجله راز

دو هفته نامه روانشناسی راز، از انتشارات نسل نو اندیش - مدیر مسئول: بیژن علیپور - حامی وب سایت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *